Yapı kayıt belgesi başvuru sistemi tamamen **beyan esasına dayalı** olarak kurulmuş, başvurular e-devlet üzerinden alınmış ve belge düzenlenmeden önce herhangi bir denetim yapılmamıştır. Bu nedenle, bilerek veya bilmeyerek imar barışı kapsamına girmeyen yapılar için başvuru yapılmış ve bedeli ödenerek yapı kayıt belgesi alınmıştır. Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerince yapılan denetimler neticesinde, imar barışı kapsamına girmeyen yapılar için verilen yapı kayıt belgeleri iptal edilmekte ve sonrasında vatandaşı sıkıntılı bir süreç takip etmektedir.
İmar Barışından Faydalanamayacak Yapılar
3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16. maddesi ve ilgili Tebliğe göre imar barışından faydalanamayacak olan yapılar şunlardır:
- 31/12/2017 tarihinden sonra yapılmış olan yapılar.
- Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar.
- Kesinleşmiş planlar neticesinde sosyal donatı alanı olarak belirlenmiş ve Maliye Bakanlığınca aynı amaçla değerlendirilmek üzere ilgili kurumlara tahsis edilmiş Hazineye ait taşınmazlar üzerinde bulunan yapılar.
- 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’nda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde bulunan yapılar.
- İstanbul tarihi yarımada içinde, Kanuna ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda bulunan yapılar.
- 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kanunu'nda belirlenmiş Tarihi Alanda bulunan yapılar.
Yukarıda sayılanlar dışındaki tüm alanlarda bulunan ve 31 Aralık 2017 tarihinden önce yapılmış olan yapılar için alınan yapı kayıt belgeleri geçerlidir. Kıyı, orman, mera, doğal sit, arkeolojik sit gibi **özel kanunlara tabi alanlarda** bulunan Yapı Kayıt Belgesi, sadece İmar Kanunu ve Boğaziçi Kanunu’na göre alınan yıkım ve idari para cezalarına karşı koruma sağlar; diğer özel kanun hükümlerinin uygulanmasını engellemez.
Yapı Kayıt Belgesinin İptal Süreci ve Sebepleri
Yapı Kayıt Belgesini iptal etmeye **Çevre ve Şehircilik Bakanlığı** yetkilidir, ancak uygulamada bu yetki Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerine devredilmiştir. İptal sebepleri şunlardır:
- 31 Aralık 2017 tarihinden sonra yapıldığının tespit edilmesi.
- İmar barışı kapsamında olmayan alanlarda bulunan yapı hakkında yapı kayıt belgesi alınması.
- Eksik ödenen Yapı Kayıt Belgesi bedelinin, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlü tarafından verilen süre içerisinde ödenmemesi. (Eksik ödeme tek başına iptal sebebi değildir, süre verilir).
İptal İşlemine Karşı Yargı Yolu
Yapı Kayıt Belgesinin iptaline ilişkin Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işlemi idari bir işlem olduğu için, bu işleme karşı yapının bulunduğu ildeki **İdare Mahkemesine** dava açılması gerekmektedir.
Yapı kayıt belgesinin iptaline ilişkin işleme karşı, işlemin tebliğ edildiği tarihi takip eden **60 günlük süre** içerisinde dava açılması gerekir. Aksi taktirde, bu işlem kesinleşeceğinden, buna dayanılarak tesis edilen diğer işlemlere karşı dava açılsa dahi sonuç alınması mümkün olmayacaktır.
Yapı Kayıt Belgesinin İptalinden Sonraki Süreç (Cezai ve İdari Yaptırımlar)
Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapı sahibi, ciddi yaptırımlarla karşılaşır:
1. Hukuki ve Cezai Yaptırımlar
- **Suç Duyurusu:** Yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında TCK'nın 206. maddesi uyarınca **“resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan”** suçundan dolayı suç duyurusunda bulunulur.
- **İmar Kirliliği:** Yapı; BİNA niteliğindeyse ve belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde ise, yapı sahibi hakkında TCK'nın 184. maddesi uyarınca **“imar kirliliğine neden olma”** suçundan soruşturma başlatılır.
2. İdari ve Maddi Yaptırımlar
- **Yıkım ve Para Cezası:** Yapı, “imar mevzuatına aykırı” yapı konumuna düşer. Belediye veya il özel idaresi tarafından İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri uyarınca **MÜHÜRLENİR**, **İDARİ PARA CEZASI VERİLİR** ve yıkım kararı alınır.
- **Abonelik İptalleri:** Yapı Kayıt Belgesi esas alınarak verilen su, elektrik ve doğalgaz abonelikleri ile işyeri açma ve çalışma ruhsatları, turizm işletme belgesi, özel okul ruhsatı gibi diğer lisans ve belgeler de iptal edilir.
- **Hazine/Belediye Arazisi Satışının İptali:** Yapı Kayıt Belgesi esas alınarak yapılan Hazine veya belediye arazilerinin satış işlemleri iptal edilir, ödenen bedel faizsiz olarak iade edilir ve ecrimisil tahakkuk ettirilir.
- **Cins Değişikliği ve Kat Mülkiyeti:** Yapı Kayıt Belgesi esas alınarak yapılan cins değişikliği ve kat mülkiyeti işlemleri iptal edilmez, ancak tapu kaydının beyanlar hanesine uyarıcı nitelikte belirtme yapılır, bu da ilgili yapının krediye uygun olmaması sonucunu doğurur.
Tespit Yöntemi ve İspat
Yapı Kayıt Belgesinin iptalinin en önemli sebebi, yapının **31 Aralık 2017 tarihinden sonra yapıldığına** ilişkin iddiadır. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi kararına göre, yapının ne zaman yapıldığı hususunun tespiti için Google Earth uydu görüntülerinin temin edilmesi ve gerekli görülmesi halinde **keşif ve bilirkişi incelemesi** ile açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Hava fotoğraflarından yapının ne zaman yapıldığı tespit edilemiyorsa, bu durum yapı sahibinin lehine yorumlanacağı için, iptal işlemine karşı dava açılmasında büyük önem bulunmaktadır.