Tasarrufun iptali davası, borçlunun üçüncü kişilerle yaptığı tasarruf işlemlerinin (gayrimenkulün devri) **alacaklıları tarafından geçersizliğini sağlamak üzere açılır**.
Davanın konusu, borçlunun devrettiği mal veya hak üzerinde, davacı alacaklının cebri icra yolu ile hakkını alma yetkisi elde etmesi ve dava konusu taşınmazsa, davalı üçüncü şahsın üzerindeki kayıt değiştirilmeden **alacaklıya taşınmaz borçlununmuş gibi haciz ve satışı yetkisi verilmesidir** (İİK m.283/1).
Bu davanın amacı malın mülkiyetini borçluya geri getirmek değil, alacaklının, malı sanki borçlununmuş gibi üçüncü kişinin elinde sattırıp alacağını almaktır.
Davanın Şartları ve Davalı Sıfatı
Şartlar
- Takip tarihinde **kesinleşmiş bir alacak** bulunmalıdır.
- Borçlu aleyhine kesinleşmiş ve gerçek bir alacağa dayanan **icra takibine geçilmiş** ve icra takibi kesinleşmiş olmalıdır.
- İptali istenen tasarruf borcun doğumundan sonra doğmuş olmalıdır.
- Dava tasarrufun yapıldığı tarihten sonraki **5 yıl içinde** açılmış olmalıdır.
- Borçlu hakkında alınmış **geçici veya kesin aciz vesikası** bulunmalıdır.
Davalı Sıfatı
- Borçlu, borçlu ile hukuki muamelede bulunan kimseler (üçüncü kişiler) ile bunların mirasçıları davalı konumundadır.
- Dava, **kötü niyetli üçüncü kişilere karşı** da açılabilir. Ancak iptal davası, malı bu üçüncü kişiden almış olan **iyi niyetli kişilerin haklarını ihlal etmez**; iyi niyetle iktisap edenler davalı gösterilmez.
- Davalı 3. Kişi malı elinden çıkarmışsa bu takdirde **malın değeriyle sorumlu** olur.
İptali İstenebilecek Tasarruf İşlemleri
Kanun iptale tabi işlemleri üç grup altında düzenlemiştir:
1. İvazsız Tasarruflar (Karşılıksız Kazandırmalar - İİK m.278)
Mutad (alışılmış) hediyeler hariç olmak üzere, hacizden veya iflasın açılmasından geriye doğru **son 2 yıl içinde** yapılan bağışlar iptale tâbidir.
- Karı koca ve üçüncü derece kan ve sıhrî hısımlar, evlatlık ile evlat edinen arasında yapılan karşılıklı işlemler **bağış hükmündedir**.
- Borçlunun verdiği şeyin sözleşmenin yapıldığı sıradaki değeri ile ivaz olarak kabul ettiği şey arasında **orantısızlık** bulunduğu sözleşmeler iptale tâbidir.
- Bu davalar için hak düşürücü süre **5 yıldır**.
2. Aciz Halinde Yapılan İşlemler (İİK m.279)
Borçlunun aciz halinde yaptığı ve hacizden veya iflasın açılmasından geriye doğruya **son 1 yıl içinde** yapılmış olması şartıyla iptale tabi işlemlerdir. Bunlar arasında para dışındaki ödemeler, vadesi gelmemiş borç için yapılan ödemeler ve teminat göstermeyi taahhüt etmediği halde mevcut bir borcu temin için verilen rehinler bulunur.
3. Zarar Verme Kastıyla Yapılan Hileli İşlemler (İİK m.280)
Borçlunun **son 5 yıl içinde alacaklıya zarar verme kastıyla** yaptığı tüm işlemler iptale tabidir.
- İptal edilebilmesi için, borçlunun mali durumu ve zarar verme kastının, **işlemin diğer tarafınca bilindiği** veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunması gerekir.
- Borçlunun karı veya kocası, usul veya füruu ile üçüncü dereceye kadar hısımları ise borçlunun durumunu **bildiği kabul edilir** (İspat Kolaylığı Getiren Karine).
Avukatın Önemi
Tasarrufun iptali davalarında, mahkemeye çok iyi kanıtların sunulması ve sürelerin kaçırılmaması gerekmektedir. Bunu sağlamak için **alanında uzman bir avukattan yardım alarak** sürecin en doğru şekilde yürütülmesi önemlidir.