Anayasa Mahkemesi Nedir?
Anayasa mahkemesi, günümüz demokrasilerinin ve modern hukuk sistemlerinin yaşamsal bir parçasıdır. Ülkemizde 1961 Anayasası ile birlikte var olmuştur ve yasama erkinin yargısal denetimi görevini üstlenmiştir.
Anayasa Mahkemesi'ne tevdî edilmiş olan diğer görev ve yetkiler; Yüce Divân sıfatıyla yargılama, siyâsî partiler hakkında karâra bağlamak, mâlî denetimini yapmak, milletvekillerinin dokunulmazlıkları ile ilgili karârlar almak, Uyuşmazlık Mahkemesi üyelerini seçmek olarak özetlenebilir.
Bireysel Başvuru Nedir?
Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, ülke içinde etkin olan tüm idârî ve hukukî süreçlerin tüketilmesinden sonra bireyler tarafından başvurulabilecek **ikincil nitelikte** bir yargı yoludur. Bu uygulama, 24 Eylül 2012 târihinden itibâren yürürlüğe girmiştir.
Bireysel başvuru, devletin kamu gücünün aktif ya da pasif oluşundan kaynaklanan (işlem ya da eylemler sonucunda ortaya çıkan) hak ihlâllerini kapsamaktadır. Bu yol, Anayasa tarafından teminât altına alınmış olan temel hak ve özgürlüklerin yanısıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamında yer alan insan haklarının ihlalini de kapsar.
Kimler Başvurabilir?
Bireysel başvuru yoluna gidebilecek kişiler şunlardır:
- **Türk Vatandaşı Gerçek Kişiler:** Tam ehliyetli her Türk vatandaşı başvurabilir. 18 yaşını geçmemiş veya kısıtlı olanlar yasal temsilcileri (velî, vasî vb.) aracılığı ile başvurabilir.
- **Yabancı Uyruklu Gerçek Kişiler:** Sâdece yabancılara tanınmış haklar kapsamına dâhil olan konularla ilgili olarak başvurabilirler.
- **Tüzel Kişiler:** Sâdece tüzel kişiliklerini direkt ilgilendiren konularda başvurabilirler. Üyeleri ya da çalışanları adına başvuruda bulunamazlar.
Bireysel Başvuru Dışı Konular
Bireysel başvuru kapsamı dışında kalan konuların başında, yürürlükteki ya da yürürlükten kaldırılmış olan **mevzuat hükümleri** gelmektedir. Hak ihlâli neticesinde mağduriyet söz konusu olmaksızın, kişilerin mevzuat hükümlerine karşı başvuru yapma imkânı yoktur.
Özellikle kişiler arasındaki meselelere dâhil olan özel hukuk işlemleri ve uygulamaları (Mirâs, velâyet, boşanma, borca dâir işlemler, işçi alacakları vb.) kural olarak Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru kapsamı dışındadır. Ancak bu konularda devletin açıkça bir hak ihlâline sebebiyet vermiş olması durumu istisnadır.
Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?
Bireysel başvuru, sitemizde yer alan başvuru formu ya da başvuru formuna uygun olarak düzenlenmiş bir dilekçe ile yapılır.
Başvuru Yeri ve Yöntemi
- Bireysel başvuru formu, **doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne**, **ülke içindeki mahkemeler** ya da **yurtdışındaki temsilciliklerimiz** aracılığı ile gönderilebilir.
- **Önemli Uyarı:** Bireysel başvurular **aslâ posta, internet, telgraf gibi iletişim araçları** aracılığı ile yapılamaz ve gönderilmemelidir. Aksi hâlde başvuru, incelemeye alınmaksızın reddolunur.
Bireysel Başvurunun Şartları
Başvurunun kabul edilmesi için öngörülen temel şartlar şunlardır:
- Ortada devletin kamu gücünün aktif ya da pasif bir ihlâli neticesinde meydana gelmiş bir mağduriyetin olması.
- Devletin kamu gücünün aktif ya da pasif ihlâline karşı **ülke içindeki tüm idârî ve hukukî yolların tüketilmiş** olması.
- Mağduriyetin **Anayasa'da teminât altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden** bir ya da birkaçının ihlâl edilmesi ile ilgili olması.
- Bireysel başvurunun yasal süresi içinde yapılması.
- Bireysel başvurunun **23 Eylül 2012 târihinden sonra kesinleşen** işlemleri ve karârları kapsaması.
Yasal Süre (30 Gün)
Bireysel başvuru için yasal süre, ülke içindeki tüm idârî ve hukukî yolların tüketilmesini belirleyen **en son karâr târihinden itibâren 30 gündür**. Eğer mücbir sebep (âfet, ağır hastalık vb.) varsa, engelin ortadan kalktığı ândan itibâren 15 gün içinde başvuru yapılmalıdır.
Bireysel Başvurunun Hukukî Sonuçları
Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, bir temyiz ya da yeniden yargılama yolu değildir.
AYM, hak ihlâli tespit ederse ve hak ihlâli bir mahkeme karârından kaynaklanıyorsa, dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve **yeniden yargılama yolu açılır**. Yeniden yargılamadan fayda elde edilemeyecek durumdaysa AYM tarafından belli bir miktâr **tazminâta hükmedilebilir**.
Bireysel Başvuru ve AİHM İlişkisi
Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) yoluna başvuru yapmak için **tüketilmesi gereken iç hukuk yollarından birisidir**. 23 Eylül 2012 târihinden sonra kesinleşen karârlardan olumlu sonuç alınamaması hâlinde, başvuru şartlarını taşıması koşulu ile AİHM'e başvuru yapılabilmektedir.