Tam yargı davası; idarenin herhangi bir işlemi, eylemi veya ihmali nedeniyle zarara uğrayan kişinin maddi ve manevi zararının tazmini amacıyla açtığı bir idari dava türüdür. Tam yargı davası, idare aleyhine açılan özel hukuktaki tazminat veya alacak davasına benzer bir idari dava olarak nitelenebilir.
Tam yargı davası, idari işlemden kaynaklanan bir zararın tazmini istemine dayanıyorsa iptal davası ile birlikte açılabileceği gibi, iptal davasının kesinleşmesinden sonra bağımsız bir dava olarak da açılabilir.
Tam Yargı Davası Çeşitleri
İdare hukukunda dört çeşit tam yargı davası vardır:
- **Tazminat Davası Niteliğinde Tam Yargı Davası:** İdarenin işlem veya eylemleriyle kişilere zarar verdiğinde (örneğin hizmet kusuru) maddi ve manevi tazminat davası açılması.
- **İstirdat Davası Niteliğinde Tam Yargı Davası:** Hukuka aykırı bir şekilde idarenin hesabına geçen bir malvarlığının veya parasal değerin geri alınması (geri alma davası) talebiyle açılır.
- **Vergi Davası Niteliğinde Tam Yargı Davası:** Vergi yükümlüsünün verginin esasına veya miktarına karşı vergi mahkemesinde açtığı dava.
- **İdari Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davası:** İdari sözleşmelerin uygulanması sırasında çıkan uyuşmazlıklar bu dava yoluyla çözülür.
İdarenin Hukuki Sorumluluk Nedenleri
İdarenin tazmin yükümlülüğü iki temel hukuki nedene dayanır:
1. Hizmet Kusuru (Kusurlu Sorumluluk)
Hizmet kusuru, idarenin işleyişinde veya yerine getirdiği kamu hizmetinde eksiklik, ihmal veya gecikme yaşanmasıdır. Yargısal kararlarda hizmet kusuru üç şekilde gerçekleştiği kabul edilir: hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi veya kötü işlemesi. Kamu görevlisinin görevi sebebiyle meydana gelen tüm kişisel kusurları “görev kusuru” kapsamında hizmet kusuru oluşturur.
2. Kusursuz Sorumluluk
Meydana gelen zarar ile idarenin eylem veya işlemi arasındaki nedensellik bağının ispatlanmasının yeterli görüldüğü bir sorumluluk halidir; idarenin kusuru aranmaz. Kusursuz sorumluluk, idarenin daha çok tehlikeli veya risk içeren faaliyetleri için kabul edilmiştir.
Sosyal Risk Nedeniyle Kusursuz Sorumluluk
Bu ilke, yürütülen kamu hizmetinin doğrudan sonucu olmayan, toplumsal nitelikli riskin gerçekleşmesi sonucu oluşan, özel ve olağandışı zararların topluma pay edilerek giderilmesini amaçlar. Sosyal risk, zarar ile idari eylem arasında nedensellik bağının kurulamadığı istisnai bir haldir.
**Sağlık Hizmetlerinde Sorumluluk:** Sağlık hizmetleri nedeniyle idareye karşı tazminat davası açılabilmesi için mutlaka idarenin **hizmet kusurunun ispatlanmış olması** aranmaktadır. Kusursuz sorumluluk ilkelerine dayanarak dava açılması mümkün değildir.
Tam Yargı Davası Açma Süresi
Tam yargı davası açma süresi, zarara yol açan işlem veya eylem ile zararın kapsamının tam olarak öğrenilmesinden itibaren işlemeye başlar. Süreler işlemin niteliğine göre değişir ve hak düşürücü süre niteliğindedir:
- **İdari Eylemler Nedeniyle (İYUK m.13):** Eylemleri öğrendikleri tarihten itibaren **bir yıl** ve her halde eylem tarihinden itibaren **beş yıl** içinde idareye başvurulmalıdır. İdarenin ret cevabının tebliğini izleyen günden veya 60 gün içinde cevap verilmemesi halinde (zımni ret) bu sürenin bittiği tarihten itibaren **60 gün** içinde dava açılabilir.
- **İdari İşlemler Nedeniyle (İYUK m.7):** İdari işlemin tebliğinden itibaren İdare mahkemelerinde **60 gün**, Vergi mahkemelerinde **30 gün** içinde doğrudan dava açılabilir.
- **İptal Davası Sonrası (İYUK m.12):** Hakları ihlal eden idari işleme karşı açılan iptal davasının karara bağlanması üzerine, kararın tebliğinden itibaren **60 günlük** dava açma süresi içerisinde tam yargı davası açılabilir.
Tam Yargı Davası Nasıl Açılır?
İlgililerin haklarını ihlal eden bir idari işlemden dolayı dört farklı aşamada, dört ayrı şekilde ve birbirinden bağımsız olarak tam yargı davası açılması mümkündür:
- Hakları ihlal eden idari işleme karşı iptal davası için öngörülen dava açma süresi içerisinde **doğrudan tam yargı davası** açabilirler.
- Hakları ihlal eden idari işleme karşı dava açma süresi içerisinde **iptal ve tam yargı davalarını birlikte** açabilirler.
- Hakları ihlal eden idari işleme karşı açılan iptal davasının karara bağlanması üzerine kararın tebliğinden itibaren **60 günlük süre içerisinde tam yargı davası** açabilirler.
- Hakları ihlal eden idari işlemin **icrası sebebiyle doğan zararlardan** dolayı icra tarihinden itibaren dava açma süresi içerisinde dava açabilirler.
**Dava Dilekçesinde Miktar:** İptal istemiyle birlikte tazminat isteminde de bulunuluyorsa, tazminine karar verilmesi istenilen miktarın **açık ve tam olarak belirtilerek** bu miktar üzerinden harçların yatırılarak dava açılması gerekir.