1- Mirasın Reddi (Hukuki Kurumlar)
Mirasın reddi, miras bırakanın geride bıraktığı mal varlığının bir bütün halinde kabul edilmediğinin beyanından ibarettir. Miras bırakanın ölümü ile malvarlığında (terekede) mirasçılar el birliğiyle malik olur ve borçlardan müteselsilen sorumlu olurlar. Ret hakkına yasal ve atanmış mirasçılar sahiptir.
İradi Ret ve Hükmen Ret
- **İradi Ret:** Mirasın, yasal ve atanmış mirasçılar tarafından süresi içerisinde açıklanan beyanla reddedilmesidir. Ret beyanı sulh mahkemesine yazılı veya sözlü bildirilir ve kayıtsız şartsız olmalıdır.
- **Hükmi Ret:** Miras bırakanın öldüğü tarihte ödemeden aczi (tereke borçlarının alacaklardan fazla olması) açıkça belli ise veya resmen tespit edilmişse, miras kanun gereği reddedilmiş sayılır. Terekenin borca batık olup olmadığı Yargıtay kararlarına göre titizlikle araştırılmalıdır.
Mirası Ret Süresi (3 Ay)
Mirası ret hakkı hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre kural olarak **3 aydır**.
- **Yasal Mirasçılar İçin Başlangıç:** Miras bırakanın ölümünü öğrendikleri andan başlar (daha sonra öğrendiklerini ispat etmeleri hali saklıdır).
- **Atanmış Mirasçılar İçin Başlangıç:** Miras bırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.
- **Özel Durum:** Koruma önlemi olarak tereke yazımı varsa, süre, sulh hakiminin terekenin yazımı işleminin sona erdiğini mirasçılara bildirdiği tarihten itibaren 3 ay içinde başlar.
Red Hakkının Kaybı
Aşağıdaki hallerde mirasçılar, mirası reddedemezler:
- Ret süresi sona ermeden mirasçı sıfatıyla tereke işlemlerine karışmışsa,
- Terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işlemler yapmışsa,
- Tereke mallarını gizler veya kendine mal ederse mirası reddedemez.
2- Mirastan Feragat
Mirastan feragat, bir mirasçının miras bırakanı ile yaptığı bir sözleşme ile yasal mirasından kendi istek ve iradesiyle vazgeçmesidir. Feragat eden mirasçı, mirasçılık sıfatını kaybeder.
- **Şekil:** Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmesi olduğu için **resmi vasiyetname şeklinde** Noter huzurunda düzenlenmelidir.
- **İvazlı (Karşılıklı) Feragat:** Mirasçıya bir karşılık verilmişse feragat ivazlıdır. Aksi sözleşmede öngörülmedikçe, bu feragat **altsoyu için de sonuç doğurur**.
- **İvazsız (Karşılıksız) Feragat:** Mirasçıya karşılık sağlanmamışsa feragat ivazsızdır. Bu feragat yalnızca feragat edeni etkiler, altsoya etki etmez.
3- Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat)
Kanun koyucu sınırlı hallerde, **saklı paylı mirasçıların** mirasçılıktan çıkarılmasına olanak vermiştir. Saklı paylı mirasçılar; miras bırakanın anne ve babası, çocukları, çocuklarının altsoyları, eşidir.
Çıkarma Sebepleri
- Mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın ailesi üyelerine karşı **aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse**. (Aşırı ilgisizlik, onur ve haysiyeti gözetmeme gibi haller yargıtayca sebep olarak görülmüştür).
- Mirasçı, miras bırakana veya miras bırakanın yakınlarından birine karşı **ağır bir suç işlemişse**. (Mirasçının mutlaka ceza alması gerekmez, ancak ceza hukuku anlamında suçun oluşması gerekir).
Mirasçılıktan çıkarma, ancak ölüme bağlı tasarrufla (genellikle vasiyetname ile) yapılabilir ve tasarrufta **çıkarma sebebinin belirtilmesi** geçerlilik şartıdır.
Hukuki Sonuçları
Mirasçılıktan çıkarılan kişi, mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz. Mirasçılıktan çıkarılanın payı, o kişi miras bırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın altsoyuna geçer. Çıkarılanın altsoyu saklı payını isteyebilir.
4- Vasiyetnamenin İptali
Miras payı zedelenen mirasçılar veya vasiyet alacaklısı, iptal koşulları varsa, menfaatlerine aykırı vasiyetnamenin iptalini talep edebilir. Vasiyetnamenin iptali sebepleri kanunda sınırlı bir şekilde gösterilmiştir.
İptal Sebepleri
- **Tasarruf Ehliyeti Yokluğu:** Vasiyetname, miras bırakanın tasarruf ehliyeti (15 yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip) bulunmadığı bir sırada yapılmışsa.
- **İrade Sakatlığı:** Vasiyetname, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda miras bırakanın gerçek iradesini yansıtmayacak şekilde yapılmışsa.
- **Hukuka/Ahlaka Aykırı İçerik:** Vasiyetnamenin içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırı ise (örneğin, mirasçının eşinden boşanması koşuluyla yapılan vasiyet).
- **Şekil Eksikliği:** Vasiyetname, kanunda öngörülen (resmi, el yazısı veya sözlü) şekillere uyulmadan yapılmışsa.
Dava Süresi ve Yeri
Vasiyetnamenin iptali davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu **öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl** ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyi niyetli davalılara karşı on yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl içinde, **miras bırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesinde** açılabilir.
Vasiyetnamenin iptaline karar verilmesi halinde iptal, yalnızca iptalini talep edenler bakımından hüküm doğuracak olup, vasiyetnamenin iptalini talep etmeyenler için geçerli olmaya devam edecektir.
**Önemli Not:** Vasiyetnamede saklı payların ihlal edilmesi, vasiyetnamenin iptali sebebi değildir; bu durum ancak **tenkis davasına** konu olabilir.